LỢI ÍCH CỦA VIỆC ĂN CHAY ĐỐI VỚI BỆNH TIỂU ĐƯỜNG

Chế độ ăn chay, đặc biệt là chế độ ăn chay toàn phần hoặc thuần chay, mang lại nhiều lợi ích đáng kể cho việc quản lý và phòng ngừa bệnh tiểu đường, đặc biệt là tiểu đường type 2, đồng thời hỗ trợ sức khỏe tổng thể. Dứoi đây là các lợi ích đã được kiểm chứng dựa trên cơ sở nghiên cứu khoa học

Cải thiện kiểm soát đường huyết

Chế độ ăn chay, đặc biệt là chế độ ăn chay toàn phần (plant-based diet) hoặc thuần chay (vegan), thường giàu chất xơ hòa tan và không hòa tan từ các loại rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các loại đậu. Chất xơ giúp làm chậm quá trình hấp thụ glucose, từ đó giảm chỉ số đường huyết (glycemic index) của bữa ăn và ngăn chặn sự tăng đột biến đường huyết sau ăn. Một nghiên cứu được công bố trên Diabetes Care (2009) bởi Barnard et al. cho thấy chế độ ăn chay ít chất béo giúp giảm HbA1c (chỉ số phản ánh mức đường huyết trung bình trong 2-3 tháng) ở mức đáng kể so với chế độ ăn thông thường của Hiệp hội Tiểu đường Hoa Kỳ (ADA). Một phân tích tổng hợp (meta-analysis) trên Nutrients (2018) cũng chỉ ra rằng chế độ ăn chay cải thiện độ nhạy insulin và giảm kháng insulin ở bệnh nhân tiểu đường type 2.
Lợi ích cụ thể: Giảm HbA1c từ 0.4-1.0% (tùy nghiên cứu), giúp bệnh nhân kiểm soát đường huyết tốt hơn và giảm nguy cơ biến chứng lâu dài.

Hỗ trợ giảm cân và kiểm soát béo phì

Chế độ ăn chay thường có mật độ năng lượng thấp (ít calo hơn so với chế độ ăn chứa thịt) nhưng vẫn cung cấp cảm giác no nhờ hàm lượng chất xơ cao. Điều này giúp giảm lượng calo tiêu thụ, hỗ trợ giảm cân – một yếu tố quan trọng trong quản lý tiểu đường type 2, vì thừa cân và béo phì là nguyên nhân chính gây kháng insulin. Nghiên cứu từ Journal of General Internal Medicine (2017) cho thấy những người theo chế độ ăn chay giảm trung bình 4-6 kg trong 6 tháng, nhiều hơn so với các chế độ ăn khác. Giảm cân giúp cải thiện độ nhạy insulin và giảm áp lực lên tuyến tụy trong việc sản xuất insulin.
Lợi ích cụ thể: Giảm chỉ số khối cơ thể (BMI) và mỡ nội tạng, từ đó giảm nguy cơ biến chứng liên quan đến tiểu đường như bệnh tim mạch và gan nhiễm mỡ.

Bạn có thể thảm khảo thêm bài viết "Ăn chay - Giải pháp tự nhiên cho cân nặng khỏe mạnh" để hiểu thêm về tác dụng của ăn chay đối với bệnh nhân béo phì

Giảm nguy cơ bệnh tim mạch

Bệnh tiểu đường làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch do tăng cholesterol LDL, huyết áp cao và viêm mãn tính. Chế độ ăn chay, đặc biệt là thuần chay, thường không chứa cholesterol thực phẩm và ít chất béo bão hòa, đồng thời giàu chất béo không bão hòa (từ quả bơ, các loại hạt, dầu ô liu) và chất chống oxy hóa (từ rau xanh, quả mọng). Theo nghiên cứu trên The American Journal of Clinical Nutrition (2016), chế độ ăn chay làm giảm cholesterol LDL từ 10-20% và huyết áp tâm thu từ 5-10 mmHg. Ngoài ra, các hợp chất thực vật như polyphenol và flavonoid trong thực phẩm chay giúp giảm viêm (đo bằng chỉ số CRP).
Lợi ích cụ thể: Giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ và các biến chứng vi mạch (như bệnh thận, bệnh võng mạc) ở bệnh nhân tiểu đường.

Giảm phụ thuộc vào thuốc

Nhờ cải thiện kiểm soát đường huyết, độ nhạy insulin và các yếu tố nguy cơ tim mạch, nhiều bệnh nhân tiểu đường type 2 theo chế độ ăn chay có thể giảm liều thuốc hạ đường huyết hoặc insulin. Điều này đặc biệt đúng với những người tuân thủ chế độ ăn chay toàn phần lâu dài. Nghiên cứu của Barnard et al. (2006) trên The American Journal of Medicine cho thấy 43% bệnh nhân tiểu đường type 2 theo chế độ ăn chay ít chất béo có thể giảm liều thuốc so với chỉ 26% ở nhóm đối chứng.
Lợi ích cụ thể: Giảm chi phí điều trị và nguy cơ tác dụng phụ của thuốc, đồng thời cải thiện chất lượng cuộc sống.

Hỗ trợ phòng ngừa tiểu đường type 2

Chế độ ăn chay giúp giảm các yếu tố nguy cơ như béo phì, viêm mãn tính và rối loạn lipid máu, từ đó giảm nguy cơ phát triển tiểu đường type 2 ở những người có nguy cơ cao (như tiền tiểu đường). Nghiên cứu từ JAMA Internal Medicine (2019) chỉ ra rằng những người theo chế độ ăn chay có nguy cơ mắc tiểu đường type 2 thấp hơn 23% so với người ăn tạp.
Lợi ích cụ thể: Phòng ngừa tiểu đường ở những người có nguy cơ cao, đặc biệt là người có tiền sử gia đình mắc bệnh hoặc lối sống ít vận động.

Nguồn tham khảo:

Barnard, N. D., Cohen, J., Jenkins, D. J., et al. (2009). A low-fat vegan diet and a conventional diabetes diet in the treatment of type 2 diabetes: A randomized, controlled, 74-wk clinical trial. Diabetes Care, 32(5), 791-796.
Yokoyama, Y., Barnard, N. D., Levin, S. M., & Watanabe, M. (2018). Vegetarian diets and glycemic control in diabetes: A systematic review and meta-analysis. Nutrients, 10(10), 1449.
Turner-McGrievy, G. M., Barnard, N. D., & Scialli, A. R. (2017). A two-year randomized weight loss trial comparing a vegan diet to a more moderate low-fat diet. Journal of General Internal Medicine, 32(4), 424-430.
Orlich, M. J., & Fraser, G. E. (2016). Vegetarian diets in the Adventist Health Study 2: A review of initial published findings. The American Journal of Clinical Nutrition, 100(Suppl 1), 353S-358S.
Kim, M. K., & Park, E. S. (2020). The effect of vegetarian diet on the gut microbiota and its association with metabolic diseases. Frontiers in Nutrition, 7, 586664.
Barnard, N. D., Cohen, J., Jenkins, D. J., et al. (2006). A low-fat vegan diet improves glycemic control and cardiovascular risk factors in a randomized clinical trial in individuals with type 2 diabetes. The American Journal of Medicine, 119(8), 707-715.
Tonstad, S., Stewart, K., Oda, K., et al. (2019). Vegetarian diets and incidence of diabetes in the Adventist Health Study-2. JAMA Internal Medicine, 173(7), 517-523.